Meer en meer luchtvaartmaatschappijen schrappen vluchten vanwege de alsmaar stijgende prijs van kerosine.

Luchtvaartmaatschappij Royal Air Maroc schrapt tijdelijk verschillende verbindingen met Europa en Afrika door de fors gestegen brandstofprijzen als gevolg van de oorlog in het Midden-Oosten. Ook de route tussen Marrakesh en Brussel wordt getroffen. 

Naast de gestegen prijzen voor kerosine zijn er natuurlijk ook nog de berichten over tekorten. 

De berichten over "tekorten" enerzijds en het schrappen van vluchten vanwege de "hoge prijs" anderzijds lijken elkaar tegen te spreken, maar ze zijn in werkelijkheid twee kanten van exact dezelfde medaille.

In de economie en de grondstoffenmarkt leiden fysieke tekorten (of de angst daarvoor) direct tot explosieve prijsstijgingen. Dit is wat er momenteel aan de hand is:

Sinds het uitbreken van de oorlog in het Midden-Oosten eind februari en de daaropvolgende de facto blokkade van de Straat van Hormuz, is de wereldwijde energiemarkt zwaar ontregeld. 

Ongeveer 20% van de wereldwijde aardolie en een aanzienlijk deel van de kant-en-klare kerosine voor Europa zat plotseling "vast" in de Perzische Golf.

Dit heeft geleid tot de volgende kettingreactie:

Er is simpelweg minder kerosine direct beschikbaar in Europa en omliggende regio's. Europa importeert normaal gesproken zo'n 25% tot 30% van zijn vliegtuigbrandstof uit de Golfregio.

Omdat de vraag naar kerosine gelijk blijft maar het aanbod abrupt is ingestort, zijn de kerosineprijzen in korte tijd gigantisch gestegen (in de piek zelfs bijna verdubbeld). Brandstof is daardoor ineens goed voor zo'n 40% van de totale operationele kosten van een luchtvaartmaatschappij.

Een maatschappij zoals Royal Air Maroc (maar ook KLM, dat eerder al honderden Europese vluchten schrapte) kijkt puur naar de winstgevendheid per route. 

Als de kerosine voor een specifieke vlucht twee keer zo duur is geworden, en de stoelen op die route niet zó duur verkocht kunnen worden dat het de kosten dekt (bijvoorbeeld omdat de vraag op die route wat achterblijft), lijdt de maatschappij direct verlies zodra dat toestel opstijgt.

Luchtvaartmaatschappijen schrappen deze vluchten niet altijd omdat de brandstoftank fysiek leeg is, maar omdat het door de schaarste onbetaalbaar is geworden om de vlucht uit te voeren. Ze bewaren de beschikbare (dure) kerosine liever voor hun meest winstgevende en populaire routes.

Wat is de actuele situatie voor de komende maanden?

De situatie blijft in de aanloop naar het drukke zomerseizoen erg onzeker. Hoewel er begin april wel een tijdelijk staakt-het-vuren werd gemeld, is het scheepvaartverkeer door de Straat van Hormuz nog lang niet op het oude niveau en zijn de logistieke ketens ernstig verstoord.

Als reiziger kun je de komende maanden rekening houden met een aantal scenario's:

1. Hogere ticketprijzen en brandstoftoeslagen

Om de extreme kerosineprijzen te compenseren, voeren veel maatschappijen (waaronder Ryanair, dat al waarschuwde voor een 'Armageddon-scenario' qua kosten) extra brandstoftoeslagen in. 

Tickets voor deze zomer zijn over de gehele linie een stuk duurder geworden.

2. Consolidatie van vluchten

In plaats van drie keer per dag naar een Europese bestemming te vliegen, kiezen maatschappijen er nu vaak voor om vluchten samen te voegen tot één vlucht met een groter of voller toestel. Hierdoor kunnen vertrektijden veranderen.

3. Minder capaciteit op 'minder cruciale' routes

Routes die niet structureel vol zitten of waar veel concurrentie op is (zoals de vluchten van Royal Air Maroc tussen Marokko en secundaire Europese steden), worden als eerste tijdelijk stilgelegd om brandstof en kosten te besparen.

Wat betekent dit als je zelf gaat vliegen?

De reiswereld adviseert reizigers voor deze zomer om alert te zijn. Mocht je vlucht worden geannuleerd vanwege deze crisis, dan heb je volgens de Europese wetgeving (EU 261/2004) altijd recht op een alternatieve vlucht of een volledige terugbetaling van je ticket.

Omdat deze brandstofcrisis direct is gekoppeld aan een geopolitiek conflict en een oorlogssituatie, beroepen luchtvaartmaatschappijen zich bij annuleringen massaal op 'overmacht'. De kans is hierdoor klein dat je bovenop je ticket terugbetaling ook nog een extra geldelijke compensatie (voor tijdsverlies) krijgt. 

Nu we midden in deze onzekere periode zitten, schetsen analisten en energie-experts (zoals het Internationaal Energieagentschap en de Europese Commissie) drie duidelijke scenario's voor het verloop van de kerosinemarkt.

Welk scenario werkelijkheid wordt, hangt volledig af van de snelheid waarmee de logistiek rond de Straat van Hormuz normaliseert en hoe snel de strategische voorraden kunnen worden aangevuld.

Scenario 1: De "Langzame Normalisatie" (Het Basisscenario)

Dit is momenteel het meest waarschijnlijke scenario. Hoewel er onlangs een broos staakt-het-vuren is overeengekomen en de Straat van Hormuz op papier weer open is, verloopt het opstarten van het scheepvaartverkeer moeizaam en voorzichtig.

De fysieke tekorten worden langzaam opgevangen doordat de eerste tankers weer doorsijpelen en er extra brandstof wordt geïmporteerd uit andere regio's (zoals de VS, die de export naar Europa flink heeft opgeschroefd). Een totale 'brandstof-famine' op grote luchthavens wordt net voorkomen.

De kerosineprijs daalt niet meteen, maar vlakt af op een stabiel, hoog niveau.

Dit zorgt voor een "duurzomer". Vliegtickets blijven over de hele linie zo'n 15% tot 25% duurder dan vorig jaar. Luchtvaartmaatschappijen blijven heel kritisch op hun vluchtschema's; minder rendabele routes (zoals die van Royal Air Maroc) blijven de komende maanden opgeschort.

Scenario 2: De "Logistieke Bottleneck" (Het Zorgwekkende Scenario)

In dit scenario blijkt de schade aan de infrastructuur in de Golfregio groter dan gedacht, of blijven reders huiverig om door de zeestraat te varen vanwege achtergebleven zeemijnen of incidentele frictie. Slechts een fractie van de normale olie- en kerosine volumes bereikt de wereldmarkt.

De huidige Europese reserves (die volgens luchthavenkoepel ACI Europe op sommige plekken kritiek laag zijn) raken deze zomer echt uitgeput. Regionale vliegvelden (zoals we recent al zagen in Zuid-Italië) komen droog te staan.

De prijs voor een vat ruwe olie schiet door richting de 150 tot 180 dollar. De kerosineprijzen bereiken absolute recordhoogtes.

Maatschappijen moeten noodgedwongen overgaan tot het massaal annuleren van vluchten, niet alleen om de kosten, maar omdat er simpelweg fysiek geen brandstof is op de luchthaven van vertrek. 

Er ontstaat een 'stoelendans' waarbij alleen de absolute hoofdprijs nog een ticket oplevert. Reisroutes worden drastisch ingekort.

Scenario 3: De "Snelle Doorbraak" (Het Optimistische Scenario)

In dit gunstige scenario slagen internationale vlootmissies erin de Straat van Hormuz binnen enkele weken volledig veilig en mijn vrij te verklaren, waardoor de doorstroom van tankers direct explodeert. Tegelijkertijd zetten westerse landen hun Strategische Petroleumreserves (SPR) maximaal open om het gat te dichten.

De aanbodketen herstelt zich sneller dan verwacht. De angst voor fysieke tekorten verdwijnt tegen de start van het echte hoogseizoen (juli/augustus).

De olieprijzen corrigeren scherp naar beneden. Kerosine wordt snel goedkoper, hoewel het niet direct terugvalt naar het niveau van vóór de crisis.

Maatschappijen die vluchten hadden geschrapt, starten deze vanaf de zomer snel weer op. De extreme brandstoftoeslagen worden deels teruggedraaid, waardoor last-minute tickets voor de nazomer weer betaalbaarder worden.

De markt bevindt zich momenteel in een overgangsfase tussen Scenario 1 en Scenario 2. De fysieke brandstof is er wel (wereldwijd gezien), maar bevindt zich nog niet op de juiste plek (in de tanks van de Europese en Noord-Afrikaanse luchthavens). 

Totdat die logistieke knoop volledig is ontward, bepalen de hoge prijs en de lokale beschikbaarheid het vluchtschema. 

Als de huidige, zeer fragiele wapenstilstand klapt en Israel (al dan niet samen met de VS) besluit om de aanval op Iran te hervatten, belanden we direct in het hierboven beschreven Scenario 2 (De Logistieke Bottleneck), maar dan in een overtreffende trap.

Op dit moment (eind mei 2026) wordt er in Pakistan onderhandeld over een vredesakkoord om de verwoestende oorlog die in februari uitbrak te beëindigen. 

Als er in plaats van een handtekening opnieuw bommen vallen, heeft dat voor de kerosinevoorziening en de luchtvaart onmiddellijke en extreme gevolgen:

Directe gevolgen voor kerosine en olie 

1. Definitieve sluiting van de Straat van Hormuz

De Straat van Hormuz is momenteel al het absolute breekpunt in de onderhandelingen. Bij een nieuwe aanval zal Iran de zeestraat ongetwijfeld hermetisch afsluiten met zeemijnen, onderzeeboten en antischeepsraketten. 

De pogingen om het scheepvaartverkeer weer op gang te brengen zijn dan in één klap mislukt. Europa verliest hiermee direct de toegang tot een kwart van zijn normale kerosine-import.

2. Aanvallen op raffinaderijen en infrastructuur

In de eerdere fasen van dit conflict hebben we al gezien dat oliefaciliteiten doelwit werden. Als de strijd oplaait, is de kans groot dat vitale raffinaderijen in het Midden-Oosten (zowel in Iran als in buurlanden die westerse troepen huisvesten) worden geraakt. Dit vernietigt niet alleen de transportroute, maar de fysieke productie van kerosine zelf.

3. Olieprijs naar recordhoogte

Analisten houden in dit scenario rekening met een oliespike die de prijs richting de $150 tot $180 per vat jaagt. Omdat de strategische noodvoorraden van westerse landen de afgelopen maanden al flink zijn aangesproken om de eerste klap op te vangen, is de buffer om een nieuwe prijsgolf te dempen een stuk kleiner.

Wat betekent dit voor de luchtvaart en jouw vlucht?

Mocht dit escalatiescenario werkelijkheid worden, dan verandert de situatie voor luchtvaartmaatschappijen van "kostenbeheersing" naar een acute overlevingsmodus.

Luchtvaartmaatschappijen zoals Ryanair hebben niet voor niets gewaarschuwd voor dit scenario. 

De brandstofkosten worden zo astronomisch hoog dat vliegtickets voor de gemiddelde consument onbetaalbaar worden. Een ticket naar Zuid-Europa of Marokko zou zomaar honderden euro's duurder kunnen worden door extreme brandstoftoeslagen.

Luchthavens zullen te maken krijgen met fysieke kerosine tekorten. maatschappijen zullen niet alleen vluchten schrappen omdat ze te duur zijn, maar omdat de brandstof simpelweg op is. 

Vluchten worden gerantsoeneerd: alleen de absoluut cruciale, intercontinentale en meest winstgevende routes krijgen nog brandstof. Vakantievluchten en regionale lijndiensten worden als eerste massaal gecanceld.

Het luchtruim boven het Midden-Oosten zal voor civiele luchtvaart volledig op slot gaan. Dit betekent dat vluchten tussen Europa en Azië of delen van Afrika met enorme omwegen moeten vliegen. 

Dit kost extra tijd, nóg meer kerosine, en stuwt de kosten per vlucht verder op.

Een nieuwe aanval op Iran trekt een streep door de huidige hoop op herstel. Het duwt de luchtvaartsector in de zwaarste crisis sinds de corona pandemie, waarbij vliegen deze zomer voor veel mensen simpelweg onbetaalbaar of praktisch onmogelijk wordt door geannuleerde vluchten.