Terwijl Nederlandse akkerbouwers hun overvloedige oogst noodgedwongen gratis weggeven om verspilling te voorkomen, weigeren supermarkten de prijzen aan de kassa te verlagen.

Onder de dekmantel van ‘marges herstellen’ houden zij de prijzen kunstmatig hoog.

Terwijl Nederlandse akkerbouwers hun overvloedige oogst noodgedwongen gratis weggeven om verspilling te voorkomen, weigeren supermarkten de prijzen aan de kassa te verlagen. Onder de dekmantel van ‘marges herstellen’ houden zij de prijzen kunstmatig hoog. Het resultaat? Een bizarre paradox waarin de boer niks krijgt, de consument de hoofdprijs betaalt en de supermarktbaas lacht.

Het is een wrang beeld op het Nederlandse platteland. De schuren liggen tot de nok toe vol met aardappelen, kolen en wortelen. De natuur was dit jaar gul, maar voor de boer is de oogst een financiële ramp. De prijzen op de markt zijn gekelderd; aardappelen zijn tot wel 68 procent goedkoper dan vorig jaar. Sommige boeren zijn uit pure wanhoop maar begonnen met het gratis uitdelen van hun producten aan particulieren. "Liever weggeven dan laten wegrotten," klinkt het op de akkers.

Wie echter met diezelfde zak aardappelen in de supermarkt staat, merkt nagenoeg niets van die overvloed. Groenten werden gemiddeld slechts 2 procent goedkoper. Hoe dat kan? De retailsector heeft er een mooi woord voor gevonden: de ‘inhaalmarge’. Volgens deskundigen moeten de supermarkten hun winsten, die de afgelopen jaren iets zouden zijn geslonken, nu weer opkrikken naar het 'oude niveau'.

In de praktijk betekent dit dat de winst die de boer misloopt, rechtstreeks in de zakken van de supermarkteigenaren verdwijnt. Het is graaiflatie in zijn puurste vorm: de inkoopprijs daalt spectaculair, maar de consument blijft de hoofdprijs betalen zodat de winstmarges van de grootgrutter kunnen verdubbelen van 2 naar 4 procent.

Het systeem lijkt bovendien maar één kant op te werken. Zodra er een tekort dreigt, zoals nu bij de eieren door de vogelgriep, vliegen de prijzen in het schap direct met 6 procent omhoog. Maar als er een overschot is aan aardappelen, wordt de prijsverlaging ‘gedempt’ of ‘uitgemiddeld’ om dure courgettes uit Spanje te compenseren. Het is een 'kop of munt'-spelletje waarbij de supermarkt altijd wint en de klant altijd verliest.

Ondertussen kijken de ketens schaamteloos naar elkaar. Zolang marktleider Albert Heijn de prijzen niet verlaagt, ziet de rest geen reden om de klant tegemoet te komen. Er is geen sprake van gezonde concurrentie, maar van een collectief stilzwijgen terwijl de kassa’s blijven rinkelen.

Terwijl de kleine boer zonder contracten moet hopen op een wonder, laat de top van de voedselketen zien waar de prioriteiten werkelijk liggen. Het nieuws dat de topman van koffiegigant JDE Peet’s een bonus van 65 miljoen euro tegemoet kan zien, voelt als een klap in het gezicht van de hardwerkende teler en de consument die moeite heeft de eindjes aan elkaar te knopen.

De conclusie is pijnlijk simpel: de overvloed van het land bereikt de portemonnee van de burger niet. Die blijft steken in de diepe zakken van de retailsector, die de crisis van de boer gebruikt om de eigen recordwinsten van morgen veilig te stellen.

Als de keten tussen de akker en de eettafel zo "verstopt" raakt door marges en winstbejag, is de kortste weg simpelweg de beste.

Zelf 'de boer op gaan' is op dit moment niet alleen een sympathiek gebaar, maar ook een krachtig statement tegen de huidige marktmacht van de supermarkten. Hierom is dat nu een slimme zet:

• Elke euro die je bij de boer uitgeeft, gaat direct naar de maker van het product, zonder dat er 40% tot 60% blijft plakken bij tussenhandelaren of distributiecentra.

• Als een boer aardappelen weggeeft of verkoopt voor een fractie van de winkelprijs, merk je dat direct in je portemonnee. Het heft het effect van de 'graaiflatie' in één klap op.

• Je koopt producten die vaak diezelfde dag nog uit de grond zijn gekomen. Bovendien help je de boer om zijn overschot weg te werken, zodat het niet als veevoer eindigt of op de composthoop belandt.

Het is eigenlijk bizar: we hebben een systeem gebouwd dat zo efficiënt mogelijk zou moeten zijn, maar we zijn op een punt gekomen dat het voor de consument goedkoper (en voor de boer rendabeler) is om ouderwets met de auto of de fiets naar de schuur van de teler te rijden.

Het is een kleine moeite die de machtspositie van de grote ketens een klein beetje wankeler maakt. Elke zak aardappelen die je bij de boer haalt, is immers een zak die ze bij de supermarkt niet aan je kunnen verkopen tegen hun 'inhaalmarge'.

Door de supermarkt over te slaan, geef je een duidelijk signaal af tegen de "graaiflatie" en zorg je dat de volledige euro bij de boer terechtkomt.

Gelukkig zijn er inmiddels uitstekende platformen die de duizenden boerderijwinkels, stalletjes langs de weg en melktappen in Nederland overzichtelijk in kaart hebben gebracht.

Hier zijn een aantal websites en apps om direct bij de boer te kopen, verspreid over het hele land:

De beste verzamelsites (Landelijke dekking)

• Lekkerder bij de Boer: Verreweg het grootste platform met meer dan 950 locaties. Ze hebben een erg handige kaart en een gratis app waarmee je direct in jouw buurt kunt zoeken naar aardappelen, eieren, fruit en meer.

• BoerderijenKaart.nl: Een zeer uitgebreide kaart met ruim 1.500 boerderijwinkels, automaten en melktappen. Ideaal om tijdens een fietstocht of autorit snel een adresje te vinden.

• Zoek de Boer: Naast een overzicht van winkels kun je hier specifiek filteren op wat je zoekt (bijvoorbeeld 'vlees direct van de boer' of 'biologisch').

• Lekkers Dichtbij: Een overzichtelijke site die consumenten helpt de kortste weg naar de boer te vinden.

Specifieke regio-initiatieven

• Fairsy: Begonnen in de regio Het Gooi en Noord-Holland, maar breidt zich steeds verder uit. Ze focussen vooral op de charmante stalletjes langs de weg.

• Support your Locals (LLTB): Een krachtig initiatief in Limburg dat een enorme lijst met boerderijwinkels en versautomaten in het zuiden bijhoudt.

• Landwinkel: Een samenwerking van zo'n 90 boerderijwinkels door heel Nederland die een gezamenlijk keurmerk voeren voor kwaliteit en ambacht.

Bezorging direct van de boer (als je niet kunt reizen)

• Hofweb: Zij werken direct met biologische boeren. De boer oogst pas nadat jij bestelt, en zij bezorgen het bij je thuis. Zo krijgt de boer een eerlijke prijs en heb jij de versheid van het land.

• Boerschappen: Zij verzamelen elke dag verse producten bij boeren en maken daar boxen van die je kunt ophalen of laten bezorgen.

Een tip voor onderweg

Veel van deze boeren hebben tegenwoordig versautomaten. Deze zijn vaak 24/7 open en je kunt er meestal gewoon pinnen. Vooral voor eieren, aardappelen en uien is dit de ultieme manier om de supermarkt te omzeilen.