rsz politie azcDe recente maatschappelijke onrust heeft een pijnlijk vergrootglas gelegd op de rol van de politie in onze democratie.

Wanneer burgers het gevoel krijgen dat de wapenstok selectief wordt gehanteerd, verliest het uniform zijn gezag.

Terwijl de politieleiding vaak spreekt over 'neutraliteit' en 'handhaving van de openbare orde', groeit bij een aanzienlijk deel van de bevolking het gevoel dat er met twee maten wordt gemeten. Wanneer burgers het gevoel krijgen dat de wapenstok selectief wordt gehanteerd, verliest het uniform zijn gezag.

Formeel hebben we de tijd van blindelings orders opvolgen achter ons gelaten. Van een moderne politieagent wordt verwacht dat hij of zij een reflectieve professional is. Dat betekent dat een agent niet slechts een instrument van de overheid is, maar ook een mens met een moreel kompas en een eigen denkvermogen.

Wanneer de politie wordt ingezet om vreedzame demonstraties uiteen te slaan met honden en waterkanonnen, terwijl andere (snelweg)blokkades met fluwelen handschoenen worden aangepakt, ontstaat er een gevaarlijk precedent. Het publiek is namelijk niet blind. Het contrast in optreden tegenover verschillende thema’s — of het nu gaat om lockdowns, immigratie of het klimaat — wekt de schijn van politieke sturing.

De politie kan niet verwachten dat de burger lijdzaam toeziet hoe grondrechten worden ingeperkt. Het gebruik van geweld heeft een psychologisch effect dat verder gaat dan de fysieke klap:

Zodra een burger de politie niet meer ziet als beschermer maar als tegenstander, verdwijnt de bereidheid tot medewerking.

De inzet van agenten in burger (de zogenaamde Romeo's) wordt door velen gezien als een bewuste tactiek om confrontaties uit te lokken en de beeldvorming te beïnvloeden. Dit voelt voor de burger niet als handhaving, maar als manipulatie.

Een publiek dat zich "afgeranseld" voelt door de overheid die hen hoort te dienen, zal vroeg of laat terugslaan — verbaal, juridisch of fysiek.
In een gezonde democratie staat de politie tussen de overheid en de burger in, als een buffer die de grondrechten bewaakt. Wanneer de politie echter onvoorwaardelijk de kant van een steeds totalitairder wordende overheid kiest, staat de rechtsstaat onder druk.

"De politieagent is in de eerste plaats een burger in uniform. Het vermogen om 'nee' te zeggen tegen onrechtmatige of disproportionele orders is wat een professionele macht onderscheidt van een repressief regime."

De politieagenten van nu moeten beseffen dat zij persoonlijk verantwoordelijk worden gehouden voor hun daden, zowel door de publieke opinie als door de geschiedenis.

Het argument dat men "slechts orders uitvoert" is in de 21e eeuw niet langer een geldig moreel schild.

Als de politie haar geloofwaardigheid wil herstellen, zal zij moeten laten zien dat zij er is voor álle burgers, ongeacht de politieke kleur van hun protest.

Zo niet, dan is de backlash — de maatschappelijke tegenreactie — niet alleen te verwachten, maar ook onvermijdelijk.