Heb je het gevoel dat de term 'AI' (Artificiële Intelligentie) je de laatste tijd om de oren vliegt? Dat klopt. Bedrijven praten over bijna niets anders meer.

Maar achter de schermen van deze technologische revolutie speelt zich iets af waar economen zich grote zorgen over maken.

De Bank voor Internationale Betalingen (BIS) – ook wel de 'centrale bank der centrale banken' genoemd – sloeg onlangs alarm in haar jaarverslag. Hun waarschuwing is niet mis: de miljardenjacht op AI begint verdacht veel te lijken op een reusachtige zeepbel. En als die barst, voelen we dat allemaal in onze portemonnee.

Grote techbedrijven zoals Microsoft, Google, Meta (Facebook) en Nvidia zijn in een gigantische wapenwedloop verwikkeld. Iedereen wil de grootste en de snelste AI bouwen. Om dat te doen, geven deze bedrijven astronomische bedragen uit aan nieuwe datacentra, supercomputers en peperdure computerchips.

Alleen al in de afgelopen periode gaven de vijf grootste techreuzen samen meer dan 1 biljoen dollar ($1.000.000.000.000) uit aan AI-investeringen. Dat is duizend miljard dollar. Ter vergelijking: dat is ongeveer evenveel als de hele Nederlandse economie in een jaar produceert.

Het probleem? Er wordt op dit moment veel meer geld uitgegeven aan AI dan er mee wordt verdiend. De BIS waarschuwt dat bedrijven massaal investeren zonder dat ze eigenlijk weten hoe ze dat geld ooit gaan terugverdienen.

De BIS herinnert ons eraan dat dit niet de eerste keer is dat de mensheid in de ban raakt van een nieuwe technologie. Het patroon is historisch gezien bijna altijd hetzelfde:

• De Spoorweg-manie (jaren 1840): De uitvinding van de stoomtrein was revolutionair. Iedereen wilde spoorwegen aanleggen. Er werd blindelings geld in gepompt, totdat bleek dat veel spoorlijnen helemaal niet rendabel waren. De markt stortte in en nam de economie mee.

• De Dot-Com crisis (eind jaren 90): Het internet brak door. Elk bedrijf met '.com' in de naam werd miljarden waard op de beurs. Toen bleek dat veel van deze bedrijfjes amper winst maakten, klapte de boel in elkaar. Veel beleggers verloren hun spaargeld.

De BIS zegt: AI is net als het internet of de stoomtrein een échte, waardevolle uitvinding. Maar de hype eromheen zorgt ervoor dat er veel te veel geld naar projecten gaat die uiteindelijk gaan mislukken.

Waarom is een knappende AI-bubbel dan zo gevaarlijk voor de rest van de wereld?

Dat heeft te maken met hoe het gefinancierd wordt.

In het begin betaalden de techreuzen alles uit eigen zak. Maar inmiddels leunen de investeringen steeds meer op geleend geld en ingewikkelde financiële constructies. De BIS waarschuwt voor een soort 'circulair geldcircus': Techreus A investeert geld in een kleine AI-startup. Die startup gebruikt datzelfde geld vervolgens om verplicht computerkracht te huren bij... Techreus A. Op papier lijkt het alsof iedereen enorm groeit en verdient, maar in werkelijkheid schuiven ze met hetzelfde geld.

Als de winsten uit AI de komende tijd tegenvallen, zullen grote techbedrijven op de rem trappen. Ze stoppen met het kopen van chips en het bouwen van datacentra. De startups die van hen afhankelijk zijn, gaan failliet. Omdat alles met leningen aan elkaar hangt, ontstaat er een domino-effect: een kaartenhuis dat in elkaar stort.

Tijdens de internetcrisis in 2000 belegden vooral professionals en een kleine groep particulieren in tech-aandelen. Vandaag de dag is dat heel anders.

De allergrootste techbedrijven maken inmiddels een gigantisch deel uit van de wereldwijde aandelenbeurzen. Als jij een pensioen opbouwt, of weleens een simpel indexfonds (ETF) koopt, is de kans heel groot dat jouw geld voor een deel in bedrijven als Nvidia, Microsoft of Apple zit.

Als de AI-bubbel barst en de tech-aandelen kelderen, verdampen er wereldwijd in één klap honderden miljarden aan pensioengelden en besparingen. Mensen worden voorzichtiger, gaan minder geld uitgeven, bedrijven moeten gaan bezuinigen en er vallen ontslagen. Zo kan een inzinking in Silicon Valley veranderen in een wereldwijde economische crisis (een recessie).

Betekent dit dat de wereld morgen vergaat? Nee.

De BIS zegt niet dát de economie instort, maar waarschuwt dat het risico momenteel gevaarlijk groot is. Het is een oproep aan banken, beleggers en overheden om hun roze bril af te zetten en kritisch te blijven kijken naar de échte cijfers achter de AI-hype.

AI gaat de wereld veranderen, net zoals het internet dat deed. Maar de weg ernaartoe kan, als we niet oppassen, wel eens heel hobbelig en voor sommigen financieel pijnlijk worden.