Je ziet bij vooral de alternatieve media grote paniekverhalen over komende censuur en hoe betreffende websites van de ene op de andere dag onbereikbaar gemaakt kunnen worden.

Dit zou dan opgelost kunnen worden door het doneren van geld of het kopen van een VPN, maar beiden zijn gelukkig niet nodig.

Als mensen horen dat hun favoriete website gevaar loopt, dan schrikken ze en zijn over het algemeen wel bereid om mee te helpen als ze dat kunnen voorkomen.

Je ziet dan verhalen verschijnen als: Wat als deze website morgen door de censuur op zwart gaat? Ze hebben het eerder gedaan en niet alleen met Russische websites.

De reden dat ze dat zeggen is omdat het Amerikaanse videoplatform Odysee ook slachoffer is geworden van de EU censuur en veelal niet meer te bereiken is. Hoe dat bedrijf op die lijst is terecht gekomen is een beetje een raadsel, feit is wel dat Nederlandse internetproviders geen vragen stellen, maar gewoon de bevelen uit Brussel opvolgen.

En dat betekent inderdaad, dat als Brussel met nieuwe lijsten zou komen daar weer websites op kunnen staan die daar helemaal niet thuis horen.

Dus maken veel mensen zich zorgen.

Het is een begrijpelijke zorg. Het idee dat een overheidsinstantie bepaalt welke informatie je wel of niet mag zien, voelt voor veel mensen strijdig met de principes van een open internet.

Maar: de Europese Commissie mag dit niet "zomaar" doen op basis van eigen voorkeuren. Er moet altijd een wettelijke basis zijn.

Hierna volgt een uitleg over hoe dit juridisch zit en wat de scenario's zijn voor Nederlandse of Belgische websites.

Momenteel zie je vooral blokkades van websites zoals RT (Russia Today) en Sputnik. Dit gebeurt niet op basis van een "willekeurige lijst", maar onder de Europese sanctiewetgeving.

De EU bestempelt deze specifieke kanalen als instrumenten voor desinformatie en oorlogspropaganda die de veiligheid van de EU in gevaar brengen.

De Raad van de Europese Unie (de regeringen van de lidstaten) besluit hiertoe. Het is dus een politiek besluit dat juridisch getoetst kan worden bij het Europese Hof van Justitie.

Mogen ze ook Nederlandse of Belgische websites blokkeren?

Dit is een ander verhaal. Voor websites binnen de EU gelden de regels van de Digital Services Act (DSA) en de grondrechten van de EU.

Binnen de EU is de vrijheid van meningsuiting en persvrijheid zeer streng beschermd. Een website van een lidstaat kan niet zomaar "op een lijst" worden gezet omdat de inhoud de Commissie niet bevalt.

Wanneer mag het wel?

Een website kan alleen worden aangepakt als deze illegale inhoud verspreidt (denk aan kinderporno, of wegens aanzetten tot terrorisme of haatzaaien).

Meestal gaat dit via de nationale rechter of een onafhankelijke toezichthouder (zoals de ACM in Nederland). De Europese Commissie heeft niet de bevoegdheid om eigenhandig een legale Belgische of Nederlandse nieuwswebsite offline te halen enkel vanwege een politieke kleur of afwijkende mening.

Sinds 2024 is de DSA volledig van kracht. Deze wet geeft de EU meer macht om grote techplatformen (zoals X of Facebook) te dwingen illegale content te verwijderen.

De DSA is bedoeld om illegale content aan te pakken, niet om onwelgevallige meningen te blokkeren.

Als de Commissie haar boekje te buiten gaat, kunnen lidstaten, organisaties of de websites zelf dit aanvechten bij de rechter.

De EU blokkeert momenteel alleen buitenlandse zenders die als direct gevaar voor de veiligheid (hybride oorlogsvoering) worden gezien onder het sanctierecht.

Voor websites binnen de EU (Nederland/België) is de drempel extreem hoog: er moet sprake zijn van strafbare feiten, en de tussenkomst van een rechter is in de praktijk bijna altijd noodzakelijk.

Dit alles betekent dat er op dit moment absoluut geen reden is tot paniek en je om die reden nu helemaal geen VPN hoeft te kopen of geld te doneren.

Natuurlijk kan de situatie altijd veranderen, maar daar gaat altijd behoorlijk wat tijd over heen en tegen die tijd komt er ook ongetwijfeld een oplossing.

Het geld wat je bespaart door geen VPN te hoeven kopen kan je doneren zodat onze termometer in dit barre weer wat omhoog schiet.